Sculpturen in Zuidwest Friesland.

Deel 4 : Mooi Friesland.

De hoogten van Gaasterland zijn ontstaan in de voorlaatste ijstijd. Toen voerde meer dan 250 meter dik landijs keileem mee uit Scandinavië. Keileem is vette leem met kleine en grote (zwerf)keien.
Deze grondmorene werd in de noordelijke helft van Nederland door het langzaam smelten van de ijsmassa’s afgezet in een laag van soms enkele meters dik. Doordat het ijs zich aan het eind van de ijstijd terugtrok en een paar keer tijdelijk weer zuidwaarts werd opgeduwd, ontstonden keileembulten.
De zo gevormde heuvels zijn ellipsvormig en hebben een hoogte van ruim tien meter. Die hoogten heten in het Fries “gaasten”. Vandaar de naam Gaasterland.

Uiteraard veroorzaakt een gletsjer aan twee zijden een wal door opstuwing van grond. Aan de zuidkant is dat Gaasterland. Aan de noordkant van het dal, nu de merenketen Morra, Fluessen en Heegermeer, is dat de hoogte van Koudum.


De laatste ijstijd bracht in Nederland geen gletsjerijs, wel een toendraklimaat met extreme kou, sneeuwval en zware stormen. Dit had tot gevolg dat de droge grond werd verstoven terwijl zand uit de opnieuw drooggevallen Zuiderzee over het land uitwaaide.

Tegen het einde van deze laatste ijstijd was het landschap bedekt met een dikke laag zand. Op de gaasten na, waar het vruchtbare keileem de overhand hield.
Tegelijkertijd met de regen kreeg een bescheiden plantengroei, voornamelijk heide, opnieuw een kans.

De meeste Friese meren werden gevormd in het begin van de Middeleeuwen, toen aan de veenvorming op het dekzand een eind kwam.
Het dekzand werd 70.000 tot 80.000 jaar geleden, tijdens de laatste ijstijd, afgezet op het keileem. Het veen ontstond.

De vele zwerfkeien werden vooral in Drenthe tussen 3.000 en 2.400 voor Christus (Late Steentijd) gebruikt voor de bouw van hunebedden (graven). Later werden zwerfkeien aangewend voor de fundering van kerken en vanaf de 18e eeuw voor de verzwaring van dijken.


De hooggelegen zandgronden van Gaasterland reeds 3400 jaar voor Chr, in tegenstelling tot de lager gelegen gebieden, die zo’n 500 jaar voor Chr. bevolkt raakten en waar men terpen moest bouwen om het hoofd boven water te houden, werden bewoond door mensen van de Trechterbekercultuur. Deze cultuur ontleent haar naam aan het voor haar zo kenmerkende aardewerk, waarvan de overblijfselen door heel Noord-Europa zijn gevonden.

Men weet dat deze mensen in kleine nederzettingen leefden in de bossen. Op akkertjes verbouwde men verschillende granen terwijl ook runderen werden gehouden. Helaas is er van de verdere leefwijze van de Trechterbekers zeer weinig bekend.

Smikkel feartHet bosgebied van Gaasterland (ongeveer 700 hectare groot) kent een lange geschiedenis. Lang geleden begon de mens dit gebied te ontginnen. Er ontstond heide waarop men schapen liet grazen. Door het steeds afplaggen van de heide, ontstonden er kale plekken waar de wind vrij spel kreeg. Dit gebeurde onder meer op de plaatsen die nu bekend zijn als Elfbergen en de Nijemirdummer Heide.

Vanaf de 18e eeuw begon een ontwikkeling die langzaam maar zeker het huidige landschap haar gezicht zou geven. Samen met de lanen en wegen vormen ze het stramien van de huidige bossen.

Op een dag, ergens in 1849, ontdekte een arbeider in het Rijsterbos tijdens het graven van een greppel een aantal grote zwerfkeien.

Met een op de praktijk gerichte besluitvaardigheid die de mensen in die tijd eigen was reduceerde hij de zwerfkeien tot kleinere stenen opdat dezen aldus dienst konden doen als wegverharding of walbeschoeiing. Later werd duidelijk dat hij het enige tot nu toe bekende Hunebed in Friesland, indertijd gebouwd door de Trechterbekers, had vernield.

Sculpturen in het Elfbergen bos.



Deze laatste sculptuur is tevens mijn afscheid van Zuidwest Friesland.

Volgens de sage een rijke koopmansweduwe
die in haar overmoed
een van haar kapiteins
opdracht gaf
het kostbaarste ter wereld mee te nemen.

Na lang zoeken kwam de kapitein met hele mooie tarwe thuis,
dit tot grote woede van de rijke weduwe.
In haar gramschap liet ze alle tarwe in zee storten.

Een oude man die dat gade- sloeg
voorspelde
haar de bedelstaf na deze verkwisting,
waarop ze
haar gouden ring eveneens in zee gooide
met de woorden:
zomin deze ring uit zee terug keert,
zomin zal ik tot de bedelstaf vervallen.

Korte tijd later vond haar dienstbode de ring in de
ingewanden van een schelvis,
waarna de weduwe
het bericht ontving dat al haar schepen vergaan waren.
En zo verviel zij tot de bedelstaf.

Wees de eerste die deze bijdrage tof vindt.
Reacties
7 reacties op “Sculpturen in Zuidwest Friesland.”
  1. antoinette duijsters zegt:

    Avatar van antoinette duijsters
    Mooi gaasterland en prachtige sculpturen.
    antoinette

  2. jan bouma zegt:

    Avatar van jan bouma
    Lieve Ina
    het is niet: (quote) en waar men terpen moesten bouwen om het hoofd boven water te houden, werden bewoont door
    unquote
    maar: “moest” enkelvoudig vanwege “men”;
    en “bewoond” met een “d”. De waanzinnige snelheid waarmee blogs verschijnen is de oorzaak van dit soort fouten. Desalniettemin: weer ‘n prachtige reportage maar neem wat rust is mijn advies. Mijn ‘roots’ liggen ook in Friesland. “Sizzen is neat mar dwaan is ‘n ding” stond bij mijn vader vroeger op de muur geschreven. Liefs! And take it easy.
    Reactie is geredigeerd

  3. Aad Verbaast zegt:

    Avatar van Aad Verbaast
    Ina: mooi verhaal met plezier gelezen.. Gaasterland is vanwege die deiningen in het landschap net een beetje buitenland. Erg mooi, ook daar.. Prachtig land Friesland!
    Reactie is geredigeerd

  4. doranne zegt:

    Avatar van doranne
    met plezier door je Friesland blogs gewandeld.

  5. de Stripman zegt:

    Avatar van de Stripman
    Mooie bijdrage over een mooie landstreek…;o)
    Reactie is geredigeerd

  6. Ina Dijstelberge zegt:

    Avatar van Ina Dijstelberge
    @ Allen: Dank voor jullie reacties. Ik ben op dit momen erg druk. En heb maar nu en dan de mogelijkheid om achter de computer te zitten.

  7. Cats zegt:

    Avatar van Cats
    Vrouwe van Stavoren?
    Mooie reportage Ina!

Disclaimer

Wanneer ik modereer is dat op gronden waar ik mij als beheerder van de site wettelijk moet houden. Zie ook klachtenregeling.