Ik en de Ander, een wereld van diversiteit.[1]
Voorwoord.
Vanzelfsprekendheden,-datgene wat ons eigen is en wat we ons eigen hebben gemaakt-, liggen ingebed in culturele, religieuze, maatschappelijke en persoonlijke structuren.
Confrontaties met snel opeenvolgende veranderingen, (h)erkenning van verschil en grotere toegankelijkheid tot het onbekende, geven heden ten dagen sterke impulsen tot herbezinning en evaluatie; een reflectie op de vanzelfsprekendheid.
In deze serie tracht ik een denkkader en houding te schetsen van waaruit ik de wereld om mij heen aanschouw,benader en daarop reflecteer. In de serie die hierop volgt zal ik dit kader toetsen aan de praktijk situatie die het huiskamerproject voor straatprostituees mij bood. De series zijn gebaseerd op een door mij in 1996 geschreven onderzoekspaper.
Deel 1 : Hoe wij zien dat wij zijn.
Wanneer we kijken naar de wereld om ons heen in al haar verscheidenheid, naar de mensen, naar de verschillende wetenschapsgebieden en vormen van religie, dan is het onvermijdelijk om te concluderen dat er verschillende manieren van kennen te onderscheiden zijn. De mogelijkheidsvoorwaarden van een bepaalde ken-houding zijn niet als empirische kennis op te vatten en blijken onderling nogal eens te verschillen.
Alles wat wij waarnemen, nemen wij waar in het perspectief van het binnen en het buiten. Het individu, het levend wezen -zelf- is verantwoordelijk voor het binnen en het buiten. Levende organismen zorgen zelf voor de grens tussen het binnen en het buiten.
De grens behoort tot het levende ding en via deze grens heeft het contact met dat wat buiten hem/haar ligt. Elk levend wezen heeft dus deze grens, zij is dynamisch en gaat boven zichzelf uit terwijl het zichzelf ook tegemoet treedt.
De bijzondere positie van de mens in de natuur kan niet worden verklaard door iets wat daar buiten ligt, zij moet in de natuur zelf terug te vinden zijn. De grens kan niet iets zijn zonder ook in de wereld te zijn. De grens is afsluiting en toegang tegelijkertijd. Door de grens zijn wij iets in de buiten wereld. De mens weet dit en staat daarom niet zonder meer in het centrum van zijn omgeving. Deze positie is als ex-centrisch te beschouwen. Een term die Plessner als zodanig geïntroduceerd heeft.
Wij zijn ingebed in onze natuur en cultuur, bovendien nemen wij daarbij een bijzondere positie in. De subjectiviteit is niet enkel in de geest maar wordt bepaald door hoe wij in het leven staan. De mens is dus instaat om bij zichzelf te staan, kan zichzelf beschouwen en kan daardoor veranderen. Wij kijken als het ware vanuit het centrum naar het centrum.
Deze distantie, moet worden opgevat als een beweging van buiten naar binnen. Reflexiviteit wordt zo op het lichaam zelf betrokken. De grens moet worden gezien als afbakening van de zelfstandigheid en als opening naar de =openheid=; de mogelijkheid waardoor de beweging kan plaats vinden.
De Ander is in de beweging naar buiten toe, het ex-centrisme, meegenomen. Het openstaan voor de ander, de eigenheid van de dingen gaat het eindige bestaan te boven.
De openheid is een openheid vanuit zichzelf.
De buitenwereld werkt niet enkel op ons in maar dringt ook de binnensfeer van ons bewustzijn binnen. In het afstand nemen, kan de mens zich bezinnen op het verleden – de wezensschouw – en op het eigen denken, de vooroordelen en vanzelfsprekendheden.
Het vooroordeel ontstaat wanneer de distantie achterwege blijft, waardoor we ons niet bewust worden van dat wat wij voor(ver)staan.
Het is een afstand nemen tot dat waartoe wij behoren. Dit doen we in de aanschouwing; het interpreteren. In het volle besef dat je toebehoort aan jouw traditie, neem je binnen die traditie afstand. Dit afstand nemen en toebehoren vindt gelijktijdig plaats, maar valt niet samen want anders verval je in een solipsisme en is het niet mogelijk om op een nieuwe wijze in de wereld te staan.
Hoe wij waarnemen, denken en handelen wordt bepaald door het kader waarin leven. De structuren en processen welke zich reproduceren in onze taal zullen in een kritische dialoog met onszelf en de wereld om ons heen verstoord moeten worden. Een bezinnen op en opnieuw interpreteren van dat wat achter ons ligt zouden ons hiervoor instrumenten in handen moeten geven.
Levend in een wereld waar we steeds meer mogelijkheden tot hebben om in contact te treden met en te reflecteren op de groeiende diversiteit aan manifestaties van denkbeelden kunnen we proberen het onbesprokene bespreekbaar te maken, het onzichtbare zichtbaar maken en het ongekende kenbaar maken.
In de ruimte die we door open te staan voor ‘de ander en onszelf scheppen kunnen, in de ontmoeting en het afstand nemen, de reflectie op de ervaring en ons denken daarover, kunnen we ons handelen zo bijstellen dat de ander, het vrouwelijke en het vreemde niet langer tegenover onder onze eigenheid, het mannelijke en het bekende wordt geplaatst maar naast ons kan gaan staan waardoor we samen verder kunnen. Een realisatie van de twee-eenheid, waardoor er een wereld van diversiteit voor ons toegankelijk wordt.
In deze serie volgen nog:
Deel 2 : Hoe wij weten wat wij zijn.
Deel 3 : Gekooide vrijheid
Deel 4 : Een wereld van verschil.
Deel 5 : Gender; de scheiding tussen Ik en de Ander.
Deel 6 : Seksualiteit; de scheiding tussen het huis en de wereld.
Deel 7 : Cultuur en etniciteit; de scheiding tussen vriend en vijand
Deel 8 : In het spreken treffen wij elkaar. De gender, sexuele en culturele dimensie.
De achtergrond foto heb ik gepubliceerd in de bijdrage Met Alice dwars door spiegelend Den Haag.
Een zeer beeldende bijdrage bij deze serie.
Deelnemerslijst
Er staat veel in, om nog eens goed te overdenken, ik zie uit naar de volgende afleveringen.
Hartelijk dank voor dit stuk. Hier was ik nou een precies aan toe! Wat een gave om subtiliteiten zo neer te zetten dat ik mezelf weer een beetje begrijp. Je bent te volgen vanaf de eerste tot de laatste regel en de afronding vind ik magistraal. Ik zal het stuk toch vaker herlezen, want ik ben wel eens vaker enthousiast over iets en stabiliseer er dan toch niet in. Op de een of andere wijze formuleer je dingen zo dat ik geen uitvlucht meer heb. Heel hartelijk bedankt!
‘De bijzondere positie van de mens in de natuur kan niet worden verklaard door iets wat daar buiten ligt, zij moet in de natuur zelf terug te vinden zijn.’
Hopla, daar valt zomaar wat uit de lucht.
Is dit een axioma voor je, of heb je er een ‘bewijs’ voor?
Is natuur voor de mens niet ook ‘daar buiten’, is er geen mogelijkheid dat de speciale positie van de mens ‘binnen de mens’ zijn oorsprong kan hebben?
Zo nog wat geschafd aan de opmaak. De achtergrond foto en een link naar de orginele bijdrage toegevoegd.
@ Antoinette : Het wordt een lange serie en ik begrijp volkomen dat de tekst even op de lezer moet inwerken. Reactie zijn ten alle tijden en zeker na bezinning zeer welkom.
@ Joostx: Geen dank, maar dank voor je enthousiasme. Ik ben al lang aan het twijfelen over het publiceren van deze serie.
Herlezen graag en opnieuw reageren ook.
Zou graag willen weten waarom de tekst “je vastzet”…
@ Landheha : Is een oorsprong in de mens ook geen natuur?
Of moet ik meer denken aan een ziel o.i.d. dat de mens en natuur overstijgt, iets buitennatuurlijks laat ik maar zeggen?
Het achtergrondbeeld viel me direct op. Het is krachtig.
Ik ga nou niet meteen eens een mening geven. Ik ben nogal een associatieve lezer, betrek het meteen op mezelf/eigen wereld. Houdt de hand nog op de zelfcontrôleknop. Het zet aan tot denken. Ik ga de vervolgen zeker lezen.
Hi Ina, dit ziet er interessant uit en ik ga dit zeker lezen. Ik denk dat ik er veel in zal herkennen. Ik zet er even een linkje van in een infoblok, zodat ik erop terug kan komen….
Vind je het erg als ik dit morgen nog eens lees? Lijkt me aanstekelijk.
Ik zag nog meerdere mogelijkheden van uitleg in die tekst, dat is nu afgetikt door je verduidelijking ‘alles van de mens maakt ook deel uit van de natuur’.
Waar ligt voor jou de grens van de natuur dan, is die beperkt tot ‘de aarde’? Als je bv. stelt ‘de natuur is alles wat er is’, dan verwordt de aangehaalde uitspraak tot een betekenisloze bladvuller.
Hi Ina, wat mooie foto’s die je nog had van ons Alice-Den Haag bezoek (bijna een jaar geden al weer), en supermooi gepresenteerd.
Jij bent erg goed voorbereid dat je de hele serie nu al weet en kan aankondigen.
Laat ons hopen op slecht weer….
Hi Ina, je zet me niet vast, je woorden verlossen me eerder van uitvluchten. Ik ben geneigd te wijzen als ik autoriteit ruik en daarmee alle wijsheid die mensen in zich dragen van de hand te doen. Jij hebt me die aanleiding in je schrijven niet gegeven. Je stuk vind ik nog steeds niet makkelijk om te lezen met de zekerheid dat ik je in iedere passage goed versta; wat het geheel van je tekst in mij laat trillen is een herkenning die juist vrijstelt van binnen en buiten, ik en de ander. Groet!
Reactie is geredigeerd
De term ex-centrisch vind ik mooi. Hij maakt veel duidelijk.
“(…) kunnen we ons handelen zo bijstellen dat de ander, het vrouwelijke en het vreemde niet langer tegenover onder onze eigenheid, het mannelijke en het bekende wordt geplaatst maar naast ons kan gaan staan waardoor we samen verder kunnen.”
Schrijf je hier vanuit de man of snap ik de verwisseling van sekse gewoon niet?
@ Zwollywood : Het beeld verbeeld hetgeen ik tracht te zeggen
@ Theo : Ik wacht geduldig af, commentaar zal er zeker komen.;-)
@ Solvjeg : Ik wacht af…
@ Jos : Je mag het lezen wanneer en waar je maar wil.
@ Landheha : In deze eerste serie tracht ik een antropologisch filosofisch kader te beschrijven.
De denkende mens in zijn aardse omgeving zeg maar.
De grens kan natuurlijk buitenaards worden verschoven. Volgens kosmonauten is de ervaring om buitenaards te gaan onbeschrijvelijk.
Niet alles is natuur en natuur is niet alles…
@ Maria : In feite is de serie in 1996 al geschreven, ik herschrijf haar nu…
@ Joostx : Gelukkig. Moeilijke materie laat zich niet makkelijk beschrijven, zekr niet als je ook het onuitgesprokenen wil laten spreken…
@ Martin : Ik schrijf als mens waar het mannelijke en vrouwelijke in huist…
Indien er voor ons allen slechts ‘Eén wereld’ is en bestaat, wil ik slechts overleven in die éne wereld die voor ons allen bestaat. Er is namelijk geen andere keuze.
Derhalve deugt de titel al niet van dit opstel:
“Ik en de ander; een wereld van diversiteit!”
Dat is een leugen. Er bestaat – nogmaals – slechts één wereld voor ons allen. Ongeacht welke gedaante men wenst aan te nemen. Het is een farce, een leugen. Mogelijk terwille van zichzelf. Maar zeg dat dan erbij!
De ziel is het concept dat je tekortkomt. Of je moet er vanuitgaan dat alleen iets kan bestaan als het ruimte en tijd als eigenschappen heeft. Liefde is zoiets, b.v., en denken en willen…Dat had je OOK uit Plessner kunnen halen, lijkt mij. Anders is het een waardeloze filosoof.
Reactie is geredigeerd
@ Jan : HOe bedoel je één wereld als in één aardbol…
Ik volg je niet. Ik heb het in die eerste deel over de diversiteit in het zien dat wij zijn en dat die diversiteit ons de mogelijkheid geeft om te bewegen en onszelf vanuit verschillende posities te zien.
@ Wiljan : Ik stip Plessner, een bioloog en filosoof slechts aan als bedenker van de term ex-centrisme.
Ik vind Plessner interessant en van belang omdat hij werkt vanuit een kritiek op het cartesianisme en antropocentrisme waarin de mens als middelpunt wordt genomen. Zijn kritiek richt zich daarbij voornamelijk op de verabsolutering, het “Res Cognitans. Plessner onderzoekt hoe de mens teruggeplaatst kan worden in de wereld waar hij zich buiten geplaatst heeft. De centrale noties die hij daarbij aanneemt zijn het innerlijk en dat wat daar buiten ligt. De mens is volgens hem ingebed in een omgeving, “Da Sein”.
De ziel mist zeg je. De ziel als onvergankelijk fenomeen?
Ja, Ina, dat waardeer ik, de verbinding tussen mens en wereld!Zonder te vervallen in binnen/buiten. Want dat is inderdaad een schijntegenstelling. Als je iets ziet op 200 meter afstand, dan kan je al stellen dat je met je ik ook werkelijk 200 meter uit je centrum bent!
Nog mooier werkt dit met ‘aandacht’…
Hij lijkt me te wijzen op het 4e deel van de mens, die van het ‘ik’. Het hoger ik heeft zogezegd het centrum in de periferie en het ‘lagere ik’ is wat egocentrischer, vanuit een punt.
De ziel is dan te zien als het slagveld waar wereld en mens zich auseinandersetzen. Het fysiek-materiele deel van de mens is het 1e deel en dan rest nog 2. vormkrachten/levensdeel van de mens. Die eerste 2 samen spelen in en bepalen de ruimte (punt) en tegenruimte(periferie), en zorgen voor allerlei grenzen en barrieres, waardoor je individuele ziel soms zelfs helemaal afgesloten kan blijken en lijken van de ‘wereldziel’….
Dit lijkt erg op gezwets, besef ik. Neem me niet kwalijk, dit kan ik zo natuurlijk niet ff behandelen…
ik heb me voorgenomen voortaan dit soort zaken op een eigen blog aan te gaan kaarten, in september ga ik daarmee starten.
Plessner kom ik vaak tegen, trouwens, de laatste weken. En er zit veel in, in je reactie verwoord je het goed, maar ik denk niet alles…
Groet.
(de ziel zie ik niet als het onvergankelijke, in the end. De wereld ook niet.)
Reactie is geredigeerd
Wiljan, goed dat je je eigen blog gaat starten. Je hebt inderdaad genoeg om te vertt ellen.
Ik wil geenzins een tegenstelling tussem binnen en buiten creëren. Wellicht dat dit in de vervolgen duidelijk wordt. Daarin komt ook een metafysisch component terug.
@Ina re: 15:11
Alleen al blijkens de eerste alinea van je opstel: (quote)
==
Voorwoord.
Vanzelfsprekendheden,-datgene wat ons eigen is en wat we ons eigen hebben gemaakt-, liggen ingebed in culturele, religieuze, maatschappelijke en persoonlijke structuren.
== (unquote)
ontstaat de contradictie. Nu wil ik je niet vangen op een enkel citaat maar graag het geheel blijven zien. Toch ontkomt men er niet aan om de alom geldende intrinsieke algemene geldende Verklaringen waaronder de homo sapiens sapiens kan overleven in ABSOLUTE zin in ogenschouw te nemen. En te respecteren en te erkennen. Daardoor wordt jouw ‘diversiteit’ van de te beleven wereld – en ja ook “aardbol” – behoorlijk ingeperkt. Zodoende kwam ik tot dat harde oordeel.
De (veronderstelde) vrijblijvendheid om hierin geen stelling te kiezen is sinds mensenheugenis de VRIJBRIEF voor de criminelen van deze wereld gebleken en… ten onrechte de “legitimatie” van de “eeuwigdurende domheid” die ik bestrijd.
Ik hoop dat je me begrijpt; idem mijn boek overigens…
@Wiljan
Ik beschouw me een aanhanger van Bertrand Russell die het ontologische bewijs voldoende achtte als bewijs.
Ina, dank. Ik prees je vanwege je verbinding leggen tussen mens en wereld! Idem Plessner. Maar dit ligt enkel nog veel gecompliceerder. Het is in feite dé vraag. Ik ben er van overtuigd dat de mens de wereld steeds meer creeert, en dan bedoel ik niet de oppervlakkige aanblik van onze aardkloot.
Jan, leg uit???
@ Jan : Kun je je boek er een keer buiten houden, het is jouw bijbel en niet de mijne.
@ Wiljan : Dit is slechts deel 1. De verschillende dimensies en creërende mens komen, hoop ik, in de volgende delen naar voren.
‘Volgens kosmonauten is de ervaring om buitenaards te gaan onbeschrijvelijk.’ Daar schiet je niet veel mee op, want dat zeggen drugsgebruikers ook en er zijn ook mediterende mensen die onbeschrijfelijke dingen hebben meegemaakt. Ook is ondertussen duidelijk dat veel deeltjes van de zon (en verder) het tot op onze aardkorst redden. Maar laat maar, ik ga door naar deel 2, na de voetbal waarschijnlijk.
voorlopig heb ik er nog wat moeite mee dat ‘iets’ zichzelf kan waarnemen zonder dat er een soort deeltje of zo wordt afgesplitst dat dit mogelijk maakt. maar ik wacht het nog even af.
(off-topic: je zat er met je percentage rekenen op dat blog van peter louter inderdaad verschrikkelijk naast…)
@Jan Bouma, ik begreep je reactie niet. Ina spreekt m.i. vanuit besef van het geheel der dingen; je lijkt louter te struikelen over woorden zonder hun betekenis, of de bedoeling van Ina te kunnen of willen smaken. Doe dat wel, raad ik aan, dan zul je misschien ontdekken dat je taal te eenduidig, wellicht te egocentrisch ook, oppakt.
@Ina, ik zie dat er een tweede post is; daarop reageer ik later.
Groet jullie beiden.
Reactie is geredigeerd
off-topic
Voor de volledigheid: ik zat er om 20:52 volledig naast met mijn opmerking…
Landheha :
Daarom laat ik de kosmonauten en lsd slikkers er maar even buiten, alhoewel die ervaring wel degelijk (kan) leidt tot reflectie en een mogelijke verschuiving van de horizon…
Je kan jezelf toch horen, voelen, ruiken, zien en proeven. Je kan kan over jezelf nadenken, zelfs over je denken denken.
off topic beschouw ik als niet geschreven;-)